روش FIFO و LIFO در حسابداری | تفاوت، مزایا، معایب + مثال کاربردی
زمان مطالعه:
تاریخ انتشار:
مقدمه
هر کسب و کاری برای کنترل هزینه ها، محاسبه سود و تهیه گزارش های مالی دقیق، باید موجودی کالای خود را به درستی مدیریت کند. ارزش گذاری موجودی کالا مستقیماً بر بهای تمام شده کالاهای فروش رفته، سود خالص، مالیات و ارزش دارایی های شرکت تاثیر می گذارد؛ بنابراین انتخاب روش مناسب توسط شما برای محاسبه موجودی کالا اهمیت زیادی خواهد داشت.
زمانی که یک شرکت در طول سال کالا یا مواد اولیه را با قیمت های متفاوت خریداری می کند، این سوال مطرح می شود که هنگام فروش کالا، هزینه کدام خرید باید در حسابداری ثبت شود؟
برای پاسخ به این سوال، استانداردهای حسابداری روش های مختلفی را معرفی کرده اند که مهم ترین آن ها عبارتند از:
- روش FIFO
- روش LIFO
- روش میانگین موزون
در این مقاله با روش های FIFO و LIFO، تفاوت آن ها، مزایا، معایب، تاثیر تورم و نحوه انتخاب بهترین روش برای کسب و کارها آشنا می شویم.
موجودی کالا چیست؟
موجودی کالا (Inventory) به کلیه کالاها، مواد اولیه و محصولاتی گفته می شود که یک شرکت برای تولید، فروش یا ارائه خدمات در اختیار دارد.
در بسیاری از شرکت ها، موجودی کالا یکی از بزرگ ترین دارایی های جاری محسوب می شود و مدیریت صحیح آن تاثیر مستقیمی بر سودآوری سازمان دارد.
به طور کلی موجودی کالا شامل سه بخش اصلی است:
مواد اولیه
موادی که برای تولید محصولات استفاده می شوند.
کالای در جریان ساخت
محصولاتی که هنوز فرآیند تولید آن ها کامل نشده است.
کالای آماده فروش
محصولاتی که آماده عرضه به بازار هستند.
ارزش هر یک از این بخش ها باید به صورت دقیق در صورت های مالی ثبت شود؛ به همین دلیل انتخاب روش مناسب ارزش گذاری موجودی اهمیت زیادی دارد.
روش های ارزش گذاری موجودی کالا
در حسابداری برای تعیین ارزش موجودی کالا از روش های مختلفی استفاده می شود.
مهم ترین روش ها عبارتند از:
- FIFO (First In First Out)
- LIFO (Last In First Out)
- میانگین موزون (Weighted Average)
هر یک از این روش ها می توانند نتایج متفاوتی در گزارش های مالی ایجاد کنند.
روش FIFO چیست؟
FIFO مخفف عبارت First In, First Out به معنای اولین وارد شده، اولین خارج شده است.در این روش فرض می شود کالاهایی که زودتر وارد انبار شده اند، زودتر نیز فروخته یا مصرف می شوند.
بنابراین هزینه کالاهای فروش رفته بر اساس قدیمی ترین خریدها محاسبه می شود و کالاهای جدیدتر در انبار باقی می مانند.
این روش بیشترین شباهت را به فرآیند واقعی گردش کالا در بسیاری از کسب و کارها دارد.
مثال روش FIFO
فرض کنید یک فروشگاه دو بار کالا خریداری کرده است.
| خرید | تعداد | قیمت هر واحد |
|---|---|---|
| خرید اول | ۱۰۰ عدد | ۵۰۰ هزار ریال |
| خرید دوم | ۱۰۰ عدد | ۷۰۰ هزار ریال |
اگر شرکت ۱۵۰ عدد کالا بفروشد، در روش FIFO:
- ۱۰۰ عدد از خرید اول محاسبه می شود.
- ۵۰ عدد از خرید دوم.
بنابراین بهای تمام شده کالاهای فروش رفته کمتر خواهد بود.
مزایای روش FIFO
استفاده از FIFO مزایای متعددی دارد.
- محاسبات ساده و قابل فهم
- هماهنگی با جریان واقعی ورود و خروج کالا
- جلوگیری از انبار شدن کالاهای قدیمی
- نمایش واقعی تر ارزش موجودی کالا
- مناسب برای کالاهای تاریخ مصرف دار
معایب روش FIFO
در شرایط تورمی ممکن است این روش باعث شود:
- سود شرکت بیشتر نشان داده شود.
- مالیات بیشتری پرداخت شود.
- هزینه فروش کمتر از قیمت واقعی بازار باشد.
روش LIFO چیست؟
LIFO مخفف عبارت Last In, First Out به معنای آخرین وارد شده، اولین خارج شده است.
در این روش فرض می شود کالاهایی که اخیراً خریداری کرده ایم، زودتر فروخته می شوند.
در نتیجه هزینه فروش بر اساس جدیدترین قیمت های خرید محاسبه خواهد شد.
مثال روش LIFO
همان مثال قبل را در نظر بگیرید.
اگر ۱۵۰ عدد کالا بفروشیم:
- ابتدا ۱۰۰ عدد از خرید دوم
- سپس ۵۰ عدد از خرید اول
در این حالت بهای تمام شده کالاهای فروش رفته بیشتر خواهد شد.
مزایای روش LIFO
از مهم ترین مزایای این روش می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- نزدیک بودن هزینه فروش به قیمت های روز
- کاهش سود در دوره های تورمی
- کاهش مالیات پرداختی
معایب روش LIFO
این روش معایبی نیز دارد.
- ارزش موجودی انبار کمتر از مقدار واقعی است.
- برای کالاهای فاسدشدنی مناسب نیست.
- گزارش مالی ممکن است تصویر دقیقی از دارایی ها ارائه ندهد.
تفاوت FIFO و LIFO
| ویژگی | FIFO | LIFO |
|---|---|---|
| ترتیب خروج کالا | اولین خرید | آخرین خرید |
| بهای تمام شده | کمتر | بیشتر |
| سود شرکت در تورم | بیشتر | کمتر |
| مالیات | بیشتر | کمتر |
| ارزش موجودی انبار | نزدیک به قیمت روز | بر اساس قیمت های قدیمی |
| مناسب برای | مواد غذایی، دارویی، کالاهای مصرفی | برخی صنایع خاص |
تاثیر تورم بر روش FIFO و LIFO
در شرایط تورمی، قیمت خرید کالاها به مرور افزایش پیدا می کند.
در روش FIFO، کالاهای قدیمی که با قیمت پایین خریداری شده ابتدا فروخته خواهد شد؛ بنابراین وارد زیر را به همراه دارد:
- بهای تمام شده کمتر
- سود شرکت بیشتر
- افزایش مالیات
اما در روش LIFO:
- کالاهای جدیدتر فروخته خواهند شد.
- هزینه فروش افزایش پیدا می کند.
- سود خالص کاهش می یابد.
- مالیات کمتر خواهد شد.
به همین دلیل انتخاب روش مناسب می تواند تاثیر قابل توجهی بر وضعیت مالی شرکت داشته باشد.
آیا استفاده از روش LIFO در ایران مجاز است؟
بر اساس استانداردهای حسابداری و همچنین استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی (IFRS)، استفاده از روش LIFO در بسیاری از موارد مجاز نیست و اغلب شرکت ها از روش FIFO یا میانگین موزون برای ارزش گذاری موجودی کالا استفاده می کنند.
بنابراین پیش از انتخاب روش ارزیابی موجودی، لازم است الزامات قانونی و استانداردهای حسابداری بررسی شوند.
کدام روش برای کسب و کار شما مناسب تر است؟
انتخاب بهترین روش به عوامل مختلفی بستگی دارد.
از جمله:
- نوع فعالیت شرکت
- نوسانات قیمت کالا
- حجم موجودی انبار
- سیاست های مالی شرکت
- الزامات قانونی
- استانداردهای حسابداری
برای مثال شرکت های مواد غذایی، دارویی و محصولات مصرفی معمولاً از روش FIFO استفاده می کنند، زیرا کالاهای قدیمی باید زودتر مصرف شوند.
اشتباهات رایج هنگام انتخاب روش ارزش گذاری موجودی
برخی کسب و کارها بدون بررسی شرایط خود، یکی از روش های موجود را انتخاب می کنند.
این موضوع می تواند باعث بروز مشکلاتی شود مانند:
- محاسبه نادرست سود
- پرداخت مالیات بیشتر
- ارائه گزارش مالی غیرواقعی
- تصمیم گیری اشتباه مدیران
به همین دلیل بهتر است انتخاب روش ارزش گذاری موجودی با نظر حسابدار یا مشاور مالی انجام شود.
جمع بندی
روش های FIFO و LIFO از مهم ترین روش های ارزش گذاری موجودی کالا در حسابداری هستند و هر کدام تاثیر متفاوتی بر بهای تمام شده، سود، مالیات و گزارش های مالی دارند. بسیاری از کسب و کارها به دلیل سادگی، هماهنگی با گردش واقعی کالا و پذیرش گسترده در استانداردهای حسابداری، روش FIFO را انتخاب می کنند. در مقابل، روش LIFO در دوره های تورمی می تواند سود کمتری نشان دهد، اما بسیاری از کشورها و استانداردهای حسابداری استفاده از این روش را مجاز نمی دانند یا آن را محدود کرده اند.
اگر می خواهید بهترین روش ارزش گذاری موجودی کالا را برای کسب و کار خود انتخاب کنید یا برای تهیه گزارش های مالی و مدیریت امور حسابداری به مشاوره نیاز دارید، کارشناسان بی حساب با بررسی شرایط کسب و کار شما، مناسب ترین راهکار را پیشنهاد می کنند و در تمام مراحل اجرای آن کنار شما خواهند بود.
سوالات متداول
FIFO روشی برای ارزش گذاری موجودی کالا است که در آن فرض می شود کالاهایی که زودتر وارد انبار شده، زودتر نیز فروخته می شوند.
LIFO روشی است که فرض می کند آخرین کالاهای خریداری شده، ابتدا فروخته خواهند شد.
تفاوت اصلی این دو روش در ترتیب خروج کالا از انبار و نحوه محاسبه بهای تمام شده کالاهای فروش رفته است.
در شرایط تورمی، روش LIFO معمولاً سود کمتری نشان می دهد، اما در بسیاری از چارچوب های حسابداری (از جمله IFRS) استفاده از آن مجاز نیست. در عمل، بسیاری از شرکت ها از FIFO یا میانگین موزون استفاده می کنند.
خیر. انتخاب روش مناسب به نوع فعالیت، ساختار موجودی، الزامات قانونی و استانداردهای حسابداری بستگی دارد.